Skip to main content

18 October, 2018

15 criomagan fiosrachaidh: comharrachadh na Gàidhlig ’s dualchas nàdair na h-Alba

Gabhaidh dealbhan aig sàr-ìre de dhùmhlachd-bhreacaidh a luchdachadh a-nuas gu h-ìosal

Tha Dualchas Nàdair na h-Alba (SNH) a’ comharrachadh seachdain a’ Mhòid Nàiseanta Rìoghail le bhith a’ toirt sùil air a’ cheangal eadar a’ Ghàidhlig, dualchas agus nàdar.

Seo agaibh grunn chriomagan fiosrachaidh a sheallas an dlùth-cheangal eadar daoine, a’ Ghàidhlig agus cruth-tìre, ainmhidhean, eòin ’s lusan na h-Alba.

An robh fios agaibh…..?

’S ann às a’ Ghàidhlig a thàinig am facal Beurla ‘bog’ agus tha còrr air ceathrad facal againn airson ‘boglach’ a chur an cèill.

Rannoch Moor ©Lorne Gill SNH
Rannoch Moor ©Lorne Gill SNH

’S e Eilean a’ Cheò ainm Gàidhlig eile air an Eilean Sgitheanach.

Trotternish ©Lorne Gill SNH
Trotternish ©Lorne Gill SNH

Tha An Dàmhair a’ tighinn bho damh-dàir, an t-àm nuair a bhios na dàimh ruadha a’ dàireadh leis na h-èildean.

Red deer stag ©Lorne Gill SNH
Red deer stag ©Lorne Gill SNH

’S ann bhon Ghàidhlig An Càrn Gorm (an t-àite far a bheil an t-ionad-sgìthidh) a gheibhear ‘the Cairngorms’ sa Bheurla. ’S e Am Monadh Ruadh a th’ againn orra sa Ghàidhlig – iomradh air dath na cloiche-gràin a chithear am pailteas san sgìre.

The Northern Corries, Cairngorm ©Lorne Gill SNH
The Northern Corries, Cairngorm ©Lorne Gill SNH

Tha 276 ainmean-àite Gàidhlig ann an Alba anns an bheil iolaire. Thathar a’ smaoineachadh gu bheil an treas cuid dhiubh a’ dèanamh luaidh air an iolair-mhara agus gu bheil an còrr dhiubh mu dheidhinn na h-iolaire-buidhe.

Golden Eagle ©Lorne Gill SNH
Golden Eagle ©Lorne Gill SNH

Tha tùs Frangach aig an fhacal ‘avalanche’, ach tha facal sònraichte sa Ghàidhlig airson an dearbh rud – maoim-sneachda – a’ daingneachadh gu bheil maoimean-sneachda air a bhith ann am beanntan na h-Alba o a-riamh.

Ben Lawers ©Lorne Gill SNH
Ben Lawers ©Lorne Gill SNH

Tha an gnàthas-cainnte Gàidhlig às an dris, anns an droigheann coltach ris an abairt Bheurla ‘out of the frying pan into the fire’.

Brambles ©Lorne Gill SNH
Brambles ©Lorne Gill SNH

B’ e Loch Leamhain a bh’ air Loch Laomainn o shean, a’ faighinn ainm bhon abhainn a bhios a’ sruthadh bhuaithe. ’S ann bho Beinn Laomainn a thàinig an t-ainm a th’ air an loch a-nis.

Loch Lomond ©Lorne Gill SNH
Loch Lomond ©Lorne Gill SNH

’S ann bho Lochan na Gàire a tha a’ bheinn ‘Lochnagar’ ann an Siorrachd Obar Dheathain a’ faighinn a h-ainm. Tha an lochan seo faisg air mullach na beinne. Anns a’ Ghàidhlig ’s e a th’ oirre ach Beinn nan Cìochan.

Lochnagar ©Lorne Gill SNH
Lochnagar ©Lorne Gill SNH

’S e Na Fir-chlis a chanas sinn ris an aurora borealis sa Ghàidhlig.

Aurora borealis ©Lorne Gill SNH
Aurora borealis ©Lorne Gill SNH

Tha an t-ainm-àite as giorra air an t-saoghal na ainm Gàidhlig - Ì. Gu math tric cluinnear Eilean Ì no Ì Chaluim Chille, a tha na luaidh air Calum Cille a dh’fhuirich air an eilean.

Iona ©Lorne Gill SNH
Iona ©Lorne Gill SNH

Tha na h-ainmean Beurla air dà de na h-eòin dùthchasach againn a’ tighinn bhon Ghàidhlig – tàrmachan agus capall coille.

Ptarmigan ©Lorne Gill SNH
Ptarmigan ©Lorne Gill SNH

’S e Lus nam Ban-sìth fear de na h-ainmean Gàidhlig air an lus ris an canar foxglove sa Bheurla. Bhiodh na Gàidheil a’ dèanamh ceangal eadar an lus seo agus na sìthichean.

Foxglove ©Lorne Gill SNH
Foxglove ©Lorne Gill SNH

Nuair a bhios an gille-brìghde air sgèith, canaidh e ‘bi glic, bi glic’.

Oystercatcher ©Lorne Gill SNH
Oystercatcher ©Lorne Gill SNH

Bithear a’ gabhail rìgh na coille air a’ chraoibh-dharaich.

Oakwood ©Lorne Gill SNH
Oakwood ©Lorne Gill SNH

Tha SNH an sàs ann am mòran phròiseactan a bhios a’ brosnachadh cleachdadh na Gàidhlig, a’ togail ùidh sa chànan agus a’ neartachadh na Gàidhlig mar phàirt sònraichte ’s chudromach de bheatha muinntir na h-Alba san àm ri teachd.

Am measg ar n-obrach tha sreath leabhranan dà-chànanaich air a bheil A’ Ghàidhlig Air Aghaidh na Tìre, a bhios a’ comharrachadh dualchas cultarach ’s nàdarra ann an sgìrean leithid An t-Eilean Sgitheanach ’s Iar-Thuath na Gàidhealtachd, cho math ri faclair nàdair air loidhne.

’S e seo an treas bliadhna againn de thachartasan aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail, ’s cuirm-chiùil shònraichte againn am-bliadhna leis an neach-ciùil chliùtach Màiri Anna NicUalraig a’ moladh na Cluaidh. Thugadh Cluaidh – Ùrachadh na h-Aibhne dhan àrd-ùrlar na bu tràithe air an t-seachdain mar phàirt de dh’Iomall a’ Mhòid ann an Dùn Omhain.

Tha SNH cuideachd air goireas foghlaim ùr air rùrachd sheasmhach a chur air bhog agus tha cuairt de bhùthan-obrach do sgoiltean Gàidhlig ga cur air dòigh.

Contact information

Name
SNH Media
Email
SNHMEDIA@nature.scot

Notes to editors

MEDIA QUERIES: For more information, contact SNH Communications Officer Catriona Webster on catriona.webster@nature.scot or the main SNH press office on 0131 316 2655 or snhmedia@nature.scot.

PICTURES: Free use. Please credit SNH/Lorne Gill. 

Scottish Natural Heritage is the government's adviser on all aspects of nature and landscape across Scotland. Our role is to help people understand, value and enjoy Scotland's nature now and in the future. For more information, visit our website at www.nature.scot or follow us on Twitter at https://twitter.com/nature_scot

Tha Dualchas Nàdair na h-Alba na buidheann comhairleachaidh dhan riaghaltas a thaobh nàdair agus seallaidhean-tìre air feadh Alba. 'S e an dleastanas a th' againn cuideachadh a thoirt do dhaoine gus tuigse, luach agus tlachd fhaighinn bho nàdar na h-Alba, an-dràsta agus san àm ri teachd. Airson tuilleadh fiosrachaidh, tadhail air www.nature.scot/gaelic  no lean sinn air Twitter aig https://twitter.com/nature_scot

Downloads

Rannoch Moor ©Lorne Gill SNH

Rannoch Moor ©Lorne Gill SNH

View | Download

Trotternish ©Lorne Gill SNH

Trotternish ©Lorne Gill SNH

View | Download

Red deer stag ©Lorne Gill SNH

Red deer stag ©Lorne Gill SNH

View | Download

The Northern Corries, Cairngorm ©Lorne Gill SNH

The Northern Corries, Cairngorm ©Lorne Gill SNH

View | Download

Golden Eagle ©Lorne Gill SNH

Golden Eagle ©Lorne Gill SNH

View | Download

Ben Lawers ©Lorne Gill SNH

Ben Lawers ©Lorne Gill SNH

View | Download

Brambles ©Lorne Gill SNH

Brambles ©Lorne Gill SNH

View | Download

Loch Lomond ©Lorne Gill SNH

Loch Lomond ©Lorne Gill SNH

View | Download

Lochnagar ©Lorne Gill SNH

Lochnagar ©Lorne Gill SNH

View | Download

Aurora borealis ©Lorne Gill SNH

Aurora borealis ©Lorne Gill SNH

View | Download

Iona ©Lorne Gill SNH

Iona ©Lorne Gill SNH

View | Download

Ptarmigan ©Lorne Gill SNH

Ptarmigan ©Lorne Gill SNH

View | Download

Foxglove ©Lorne Gill SNH

Foxglove ©Lorne Gill SNH

View | Download

Oystercatcher ©Lorne Gill SNH

Oystercatcher ©Lorne Gill SNH

View | Download

Oakwood ©Lorne Gill SNH

Oakwood ©Lorne Gill SNH

View | Download